Sos numenes
Su numene serbit pro identificare sas personas, sos animales, sa cosas, cuntzetos,e atziones.
onzi paraula podet aer funtzione de numene, bastet chi a custa si bi li ponzat unu articolu
addainanti.
Esempru: cando namus
su bellu de domo nostra est Anghelu frade
Su agetivu BELLU in custu casu leat su balore de numene.
Sos numenes podent essere de genere mascru e de genere femina, prurale e singulare.
De norma sas paraulas chi in sardu finint cun una bucale (A) sunt de genere fémina
e cando si nde cheret fagher
su prurale bi depimus annanghere una (S)
esempros:
Sa fiza prus manna de sorre mia est sa neta prus bella chi apo.
Totugantas sas fizas de Barore frade ant sos ogros biaitos.
Sos numenes chi finint cun una (U) sunt de genere mascru e pro nde fagher su prurale
depimus mudare sa (U) in (O) e annanghere una (S)
Esempros:
Puddu est unu sambenadu chi agatas meda in Sardigna.
Sos puddos de tzia Caderina biculant chi sunt una bellesa, si mandigant sa cogorosta tra
issos e totu.
Sos numenes chi finint cun una (O) podent essere nemenes de genere mascru e de genere fémina
faghent su prurale annanghende una (S)
Sa domo de nonnu fit a duos pranos e fit fraigada in mesu de sa bidda. ( domo numene de genere fémina)
Sas domos de mesu bidda sunt guasi totu abbandonadas como.
Su coro de su chercu est una linna chi durat in su tempus ( coro est de genere mascru)
Sos numenes chi finint cun una (E) podent essere siat de genere mascru che de genere fémina
pro fagher su plurale de custos numenes bi depimus annanghere una (S)
esempros:
Custu frore est pro te,l'apo collidu custu manzanu a su lentore in su
giardinu de sos cumpadres.
Custos frores los apo collidos pro los ponnere in domo in su vaseto (frore in sardu est de genere mascru)
Sa pedde de cussa baca est bianca e niedda depet esser de ratza Olandesa(pedde in sardu est una paraula de genere fémina)
Sas peddes si las aiat remonidas su biadu de tziu giuanne, como l'amus ischidu.
Sos numenes chi finint cun una (I) sunt paraulas de genere mascru
e si nde cherimus faghere su plurale bi depimus annanghere una (S).
Esempros:
Tziu Goddi su funtaneri bessit onzi manzanu a sas sete pro abberrer sas saracinescas de s'abba.
Sos tazeris de Desulo fint famados in totu s'isula antigamente.